STEM już na dobre zagościł w naszych słownikach, dzisiaj przyszła kolej na STEAM. Co symbolizuje ta dodatkowa litera? Czy rozpycha się między dwiema ostatnimi tylko po to, żeby było o czym mówić i pisać? Czy ma to jakiś większy sens?

Czym jest STEAM?

STEAM, którego pomysłodawczynią jest Georgette Yakman zyskuje na popularności. Można o nim przeczytać w czasopismach poświęconych edukacji, stronach dla dyrektorów szkół, a nawet na oficjalnej stronie japońskiego rządu! Do wcześniej funkcjonującego STEM –  Science (nauka), Technology (technologia), Engineering (inżynieria) i Mathematics (matematyka) dołączyło Art (sztuka). Sama Yakman tłumaczy, że podejście STEAM pomaga bardziej kompleksowo podchodzić do poznawanych zagadnień, dodaje kontekst. Zakłada włączenie sztuk wyzwolonych i nauk humanistycznych do edukacji STEM.

Kluczem jest zapewnienie wszechstronnej edukacji. Zwolennicy STEAM podkreślają, że w dobie sztucznej inteligencji dodanie elementów sztuki pozwala na rozwój kreatywności i innowacyjności – kluczowych kompetencji, które wyróżniają ludzi. Wspomniane AI według wielu przejmie zajęcia powtarzalne i odtwórcze – nawet te bardziej skomplikowane. Wydaje się więc, że to właśnie innowacyjność może być kartą przetargową na rynku pracy. Nawet najlepszy matematyk nie będzie miał „większych mocy obliczeniowych” od komputera. Dookoła widać nagłówki, które donoszą, że człowiek został pokonany w kolejnej grze logicznej, że AI przewyższa człowieka w kolejnej dziedzinie. Kreatywność chyba nadal jest tym, co nas wyróżnia, więc warto w nią inwestować! Zresztą widać to już dziś, według badania przeprowadzonego przez LinkedIn w 2019 roku kreatywność była najbardziej poszukiwaną umiejętnością!

Podejście STEAM zakłada poznawanie problemów i zagadnień nie tylko w kontekście jednego przedmiotu, a z wielu perspektyw. Duża waga przywiązywana jest do tworzenia projektów, prezentacji, wizualizacji wniosków, czy prowadzenia otwartych dyskusji. Tak by świat poznawać przy pomocy wielu zmysłów. Uczysz się na geografię o efekcie cieplarnianym? Przeczytaj o fizycznych podstawach tego zjawiska, zobacz, jak wpływa na ekosystemy, poznaj aspekt geopolityczny, na koniec postaraj się to przedstawić, zaprezentować. Wszystko to pozwala ćwiczyć rozumienie i kreatywność, która jak mięsień rozkwita kiedy jej używamy.

Kompetencje Przyszłości

STEAM idzie w parze ze zdefiniowanymi przez Institute for the Future kompetencjami przyszłości:

• 1. Zdolność do nadawania głębszego sensu – Sense-making.
• 2. Inteligencja społeczna, czyli zdolność do komunikowania się w prosty i bezpośredni sposób, a także wchodzenia w relacje międzyludzkie – Social intelligence.
• 3. Myślenie adaptacyjne, biegłość w rozwiązywaniu problemów, wymyślaniu rozwiązań i odpowiedzi wykraczających poza schemat – Adaptive thinking.
• 4. Kompetencje między-kulturowe – zdolność do funkcjonowania w zróżnicowanym, wielokulturowym środowisku – Cross-cultural competency.
• 5. Zdolność przetwarzania dużej ilości informacji, rozumowania opartego na danych (zwłaszcza wyciągania wniosków z tzw. Big Data) – Computational thinking.
• 6. Umiejętność korzystania z nowych mediów, zdolność do krytycznej oceny i opracowania treści publikowanych w nowych mediach oraz wykorzystania ich w skutecznej komunikacji – New-media literacy.
• 7. Interdyscyplinarność rozumiana jako umiejętność czytania i rozumienia pojęć w wielu dyscyplinach – Transdisciplinarity.
• 8. Myślenie projektowe, zdolność do prezentowania i rozwijania sposobów pracy dla osiągnięcia pożądanych wyników – Design mindset.
• 9. Zdolność do zmaksymalizowania funkcjonowania poznawczego i przyswajania wielu bodźców przy użyciu różnych narzędzi i technik – Cognitive load management.
• 10. Zdolność do współpracy wirtualnej w sposób wydajny, zaangażowany i wykazujący obecność w pracy wirtualnego zespołu – Virtual collaboration.

Institute for the Future wymienia całą listę umiejętności, od inteligencji społecznej po zdolność pracy wirtualnej. Brzmi górnolotnie? Tak, ale sprowadza się do prostego pytania: czy potrafisz myśleć interdyscyplinarnie, pracować w grupie i tworzyć coś, czego nie da się wyklikać w Excelu, czego nie wymyśliłby chat GPT?

STEAM a kompetencje przyszłości

Nacisk na kreatywność i interdyscyplinarność, o którym przypomina STEAM, pomaga w rozwoju kompetencji przyszłości. Pozwala na wykształcenie nie tylko osób kompetentnych, ale takich, które swoje umiejętności potrafią zaprezentować i przekazać. Bo ok, można umieć bardzo dobrze liczyć, ale co z tego gdy zabraknie nam umiejętności przedstawienia wyników, pokazania, dlaczego wnioski są ważne. Zwrócenie uwagi na pracę w grupie i tworzenie projektów umożliwia kształcenie w młodych ludziach umiejętności współpracy i rozwiązywania problemów. Zdaje się być odpowiedzią na częste apele krytyków współczesnej szkoły, którzy zwracają uwagę na anachroniczność nauki na pamięć.

A może jednak tylko STEM?

Zastanówmy się jednak czy ta sztuka to nie tylko chwytliwy slogan. Krytycy zwracają uwagę, że STEAM może w praktyce stać się dodatkową godziną plastyki, która zastąpi już i tak okrojony czas poświęcany na nauki ścisłe. Pytanie brzmi, czy nie lepiej skupić się na stworzeniu sensownego programu nauczania nauk ścisłych? Czy dodanie kolejnej rzeczy ma sens, kiedy całość i tak słabo funkcjonuje?

Wydaje się, że tak, bo w świecie, w którym maszyny myślą szybciej od nas, warto stawiać na kreatywność, a zrzucanie winy na kulawy system może sprawić, że nic się nie zmieni.

Jak przenieść ideę STEAM w swoją codzienność

STEAM jest pojęciem, o którym mówi się przede wszystkim w kontekście nauczania i systemów edukacji, za które większość z nas nie jest odpowiedzialna i z którymi bardzo mało możemy zrobić. Możemy jednak zaczerpnąć kluczowe idee i wcielić je w życie.

Przykładem będzie np. tworzenie rysunków i map myśli zamiast pisania zwykłych notatek. Dzięki temu rozwiniesz swoją kreatywność, zmusisz się też do głębszego przemyślenia zagadnienia. Staraj się spoglądać na poznawane zagadnienia z wielu perspektyw, zadawaj pytania. Poza tym nie należy zapominać o wcieleniu w swoje życie sztuki jako takiej – na przykład poprzez naukę gry na instrumencie.

Sfinansowane ze środków UE. Wyrażone poglądy i opinie są jedynie opiniami autora lub autorów i niekoniecznie odzwierciedlają poglądy i opinie Unii Europejskiej lub Fundacji Rozwoju Systemu Edukacji. Unia Europejska ani podmiot udzielający dotacji nie ponoszą za nie odpowiedzialności.