Będąc w liceum, pewnie coraz częściej słyszysz pytania typu „to jakie studia?” albo „co chcesz robić w życiu?”. Te, z pozoru wyświechtane, pytania potrafią przyprawić niejedną osobę – nawet wieloletniego absolwenta szkoły średniej – o kryzys egzystencjalny. Pomimo tego zadawane są przez wszystkich i nie sposób ich ominąć.
Z jednej strony, jako licealista, masz czas! Nie warto nadmiernie się stresować, jeśli nie masz jeszcze określonej całej swojej przyszłej ścieżki kariery – to zupełnie normalne. Z drugiej strony warto jednak pamiętać, że ważne jest świadome budowanie swojej przyszłości.
Krok pierwszy
Pierwszym krokiem do świadomego planowania przyszłości jest zdobycie wiedzy na temat możliwych dróg. Dzięki temu zwiększysz szanse na znalezienie kariery, która faktycznie cię satysfakcjonuje. Może się okazać, że idealna dla ciebie praca to coś, o czym dotąd nie słyszałeś. Każdy z nas zna zawody takie jak lekarz, prawnik, architekt czy strażak, ale czy potrafisz powiedzieć na przykład, czym zajmuje się metalurg? Wiele zawodów znamy jedynie z nazwy, nie wiedząc, czym dokładnie się zajmują ani jak wygląda ich przeciętny dzień. Planując swój rozwój, nie musisz od razu znać końcowego efektu – ważne, by zacząć.
Poznając nowe możliwości, zdobędziesz szersze spojrzenie na rynek pracy oraz na kompetencje, którymi dysponujesz. Próbując różnych rzeczy – nawet jeśli część z nich okaże się „niewypałami” – łatwiej będziesz mógł zdecydować, co naprawdę jest dla ciebie.
Odkryj swoje mocne strony
Jednym z kroków, który ułatwi ci decyzję o przyszłej karierze, jest poznanie własnych mocnych stron. Choć wiele zawodów może wydawać się bardzo atrakcyjnych, jeśli nie odpowiadają twojej osobowości i nie wykorzystują twoich atutów, mogą prowadzić do wypalenia zawodowego. Dlatego ważne jest, by wybrać zawód, który nie tylko „wydaje się fajny”, ale przede wszystkim dobrze do ciebie pasuje.
Przykładowo, osoba, która lubi kontakt z ludźmi, a której mocną stroną są umiejętności interpersonalne, może na dłuższą metę czuć się niekomfortowo w pracy wymagającej głównie siedzenia przed komputerem lub pracy w laboratorium. Z kolei świetnie sprawdzi się w zawodzie, w którym intensywnie dochodzi do interakcji z innymi.
Istnieje wiele narzędzi, które ułatwią ci lepsze poznanie siebie. Może to być na przykład znany test Gallupa, jeden z kwestionariuszy dostępnych w biurach doradców kariery, a nawet test u twojego szkolnego psychologa. Przydatny może okazać się również test enneagramu, który dzieli ludzi na 9 typów osobowości.
Koniec końców, pamiętaj, że test pozostaje jedynie testem – niedoskonałym drogowskazem. To ty najlepiej wiesz, co jest dla ciebie odpowiednie i jaki jesteś, nawet jeśli ta wiedza tkwi głęboko w twojej podświadomości. Dobrym pomysłem są także rozmowy z przyjaciółmi, rodziną czy nauczycielami – osoby te obserwują cię w różnych sytuacjach i mogą zwrócić uwagę na aspekty, których wcześniej nie zauważałeś.
Ostatnim – i chyba najlepszym – sposobem na odkrycie swoich mocnych stron jest próbowanie! Nie dowiesz się, czy jesteś w czymś dobry, póki nie spróbujesz. Możesz zakładać na podstawie podobieństwa do innych czynności, że coś niekoniecznie jest dla ciebie, ale nigdy nie będziesz wiedzieć na 100%. Dlatego PRÓBUJ!
Stereotypy
W poszukiwaniu swojej przyszłej ścieżki kariery nie daj się stereotypom. Najczęściej mówi się o zbyt małej reprezentacji kobiet w zawodach STEM (z ang. science, technology, engineering, and mathematics), jednak problem stereotypów na rynku pracy dotyczy nie tylko kobiet. Często patrzy się krzywo na chłopaka, który chce zostać pedagogiem lub wybrać pielęgniarstwo – a wielu mężczyzn świetnie radzi sobie w tych zawodach. Niezależnie od płci, pochodzenia czy innych czynników, które mogą cię zewnętrznie definiować, nie poddawaj się schematom i zwróć uwagę również na mniej konwencjonalne ścieżki.
Kształtowanie kluczowych kompetencji
Będąc w szkole średniej, pewnie jeszcze nie wiesz, czym będziesz się zajmować w przyszłości, ale dobrze byłoby rozwijać przydatne umiejętności. Nie martw się – część kompetencji jest dość uniwersalna i możesz je rozwijać niezależnie od planowanej kariery.
Międzynarodowa organizacja non-profit Skills Builder Partnership wyróżnia 8 „essential skills”, czyli niezbędnych umiejętności. Wśród nich znajdują się:
- 1. Słuchanie – odbiór, przechowywanie i przetwarzanie informacji;
- 2. Mówienie – umiejętność komunikacji ustnej oraz jasnego przekazywania swoich myśli;
- 3. Rozwiązywanie problemów – zdolność znajdowania skutecznych rozwiązań;
- 4. Kreatywność – umiejętność wykorzystywania wyobraźni do tworzenia nowych rzeczy;
- 5. Zachowanie pozytywnego nastawienia – umiejętność podejścia do problemu oraz stosowania strategii umożliwiających jego rozwiązanie i osiągnięcie celów;
- 6. Mierzenie wysoko – zdolność stawiania jasnych, osiągalnych, a jednocześnie ambitnych celów oraz tworzenia planu ich realizacji;
- 7. Przywództwo – umiejętność wspierania i zachęcania innych do wspólnego osiągania celów;
- 8. Praca w zespole – zdolność efektywnej współpracy z innymi.
Według badań rozwijanie „niezbędnych umiejętności” wpływa nie tylko na zwiększenie zatrudnialności i wyższe zarobki, ale również na poziom satysfakcji z pracy i życia. Te kompetencje działają jak trampolina do rozwoju nowych umiejętności, zwiększając elastyczność, wszechstronność i możliwości przyszłego pracownika.
W tej publikacji znajduje się dodatek przedstawiający system nauki każdej z 8 niezbędnych umiejętności.
Od marzeń do planu
Marzenia, cele, aspiracje – ale zacząć trzeba od planu, i to nie byle jakiego. Przy jego przygotowywaniu możesz skorzystać z narzędzi, które pomogą ci stworzyć spójny i sensowny plan. Popularnym sposobem jest metoda SMART, o której przeczytasz tutaj. Oczywiście nie musisz opracowywać bardzo szczegółowego planu – życie i tak zweryfikuje twoje założenia. Może warto jednak stworzyć także vision board?
Działaj!
Przede wszystkim, nie zapominaj o działaniu! Planowanie jest ważne, ale bez podjęcia pierwszego kroku pozostaje tylko słowami. Odważ się spróbować, nie obawiaj się porażek i bądź aktywny!
„Sfinansowane ze środków UE. Wyrażone poglądy i opinie są jedynie opiniami autora lub autorów i niekoniecznie odzwierciedlają poglądy i opinie Unii Europejskiej lub Fundacji Rozwoju Systemu Edukacji. Unia Europejska ani podmiot udzielający dotacji nie ponoszą za nie odpowiedzialności”.